مسائل شبيه به هم است ، لذا همهء آنها را يك جا مطرح مىكنند . متن بيان آخوند خراسانى چنين است : فصل : لو شكّ فى وجوب شىء أو حرمته و لم تنهض عليه حجة جاز شرعا و عقلا ترك الأول و فعل الثانى و كان مأمونا من عقوبة مخالفته كان عدم نهوض الحجة لاجل فقدان النصّ أو إجماله و احتماله الكراهة أو الاستحباب أو تعارضه فيما لم يثبّت بينهما ترجيح . . . . « 1 » نكتهء هشتم . همان گونه كه شبههء وجوبيه و تحريميه داريم ، شبههء استحبابى و كراهتى هم داريم . شبهه وجوبيه عبارت است از دوران امر بين الوجوب و غير الحرمة از ساير احكام تكليفيه از استحباب و . . . . شبهه تحريميه عبارت است از دوران امر بين الحرمة و غير الوجوب از ساير احكام . شبهه دوران بين المحذورين عبارت است از دوران امر بين وجوب و حرمت . شبهه استحبابى عبارت است از دوران امر بين الاستحباب و الاباحه . شبهه كراهتى عبارت است از دوران امر بين الكراهة و الاباحه . دوران بين المحذورين عبارت است از دوران امر بين الاستحباب و الكراهة . پس تمام آن صور و شقوقى كه در شبهه وجوبيه و تحريمه و دوران بين المحذورين وجود دارد كه تكاليف الزاميه هستند ، در شبهه استحبابى و كراهتى و دوران بينهما نيز كه تكاليف غير الزاميه‌اند جارى است . البته گروهى گفته‌اند ادلّهء برائت در شبهات استحبابيه و كراهتيه و دوران بينهما جارى نيست ؛ زيرا اين ادلّه براى نفى مؤاخذه و عقاب هستند و در استحباب و كراهت ذاتا عقابى نيست . پس رفع شارع عبث است ولى حق آن است كه ادلّهء برائت شامل اين صور نيز مىگردند و در آثار خاصه جارى مىشود . مثلا كسى نذر كرده كه به شكرانهء انجام هر مستحبى يك درهم صدقه بدهد . حال عمليه را انجام داد ، شك دارد كه مستحب بود تا تصدّق كند يا خير . در نتيجه شك دارد كه اشتغال ذمّه پيدا كرده يا نه ؟ اصل برائت جارى مىكند و در باب شك در كراهت و . . . چنين است . منتهى اين امور ثمرات نادر هستند . نكتهء نهم . گاهى شبهه دوتا دوتا محاسبه مىشود ؛ يعنى طرف شبهه دوتا و گاهى

--> ( 1 ) . كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 167 .